Fréttir

18 maí 2009

Staðreyndin um kynþroska hængseiði

Flestir stangveiðimenn verða fyrir, að þeirra mati, þeirri leiðilegu lífsreynslu að tína afætur af önglinum í laxveiði. Þeir sveifla þeim oft á land með ólundarsvip eða rífa þær af í offorsi og skömm, sem verður ósjaldan þeirra dauðdagi. En það eru fáir veiðimenn sem gera sér grein fyrir að þarna eru á ferðinni kynþroska hængseiði sem meira býr í en virðist og hafa mikið gildi fyrir laxastofna.

Þannig vill til að þessi litlu grey taka virkan þátt í hrygningu fullorðinna laxa og geta margir smáir laxastofnar m.a. þakkað þessum litlu kynþroska hængseiðum tilvist sína. En hver er þá tilvist þeirra og hvernig í ósköpunum geta þau komið genum sínum áfram þegar þau eiga í höggi við þúsund sinnum þyngri sjógengna hænga.
Í raun hefur tilvist kynþroska hængseiða verið þekkt lengi. Snemma á 19 öld var gerð tilraun sem sýndi að þau voru hæf til að frjóvga hrogn sem klöktust með eðlilegum hætti. Frá miðri 20 öld hafa birst greinar um rannsóknir sem sýndu ekki aðeins að kynþroska hængseiði væru algeng hjá laxastofnum, heldur einnig að hlutfall þeirra væri hátt og á Bretlandseyjum væri hlutfallið yfir 50%, um 18 % í Sænskum ám og frá 6 – 60% í Norskum ám (Elliot M.J. 1994 “Quantitative Ecology and the Brown Trout” Oxford University Press). Hér á landi hafa rannsóknir sýnt að hlutföllin séu á bilinu 17 – 58%. Fjölmargar rannsóknir hafa síðan verið gerðar á kynþroska hængseiðum laxa og drifkraftur þeirra einna helst tengst auknu fiskeldi, bæði seiða- og matfiskaeldi.
Venjan er sú að laxaseiði dvelji þetta tvö til fimm ár í ánni, fara síðan í ferli sem kallast sjóþroskun (smoltun) og halda til sjávar. Í sjónum dvelja þau í eitt til þrjú ár, og hundrað falda þyngd sína áður en þau halda “heim á leið” í byrjun sumars og fram yfir mitt sumar.
Þannig að öfugt við það sem við eigum að venjast, verður hluti hængseiðanna kynþroska í ánni án þess að ganga áður til sjávar. Þau seiði sem verða kynþroska eru oftast mjög hraðvaxta og stór á þeim tíma sem þau í raun “ákveða að verða kynþroska. Yfirleitt þurfa þau að hafa náð eins árs aldri en þó eru þekkt dæmi í mjög frjósömum ám að hængseiði nái því að verða kynþroska á sínu fyrsta ári. Hrygnur þurfa mun meiri orku í þroskun hrogna og því er sjaldgæft að þær verði kynþroska án þess að ganga til sjávar.
Þegar hrygning á sér stað eru það ekki einungis fullorðnu hængarnir sem leggja allt sitt í að koma genunum áfram. Kynþroska hængseiði ferðast langa leið frá uppeldisstöðum sínum til að missa ekki af fjörinu, þeir þefa uppi hrygnurnar og eru til í slaginn. En vegna smæðar sinnar þurfa þau að nota aðra aðferð en samkeppnisaðilarnir til að nálgast hrygnurnar. Hængseiðin bíða í skjóli steina í námunda við sjógengnu pörin og bíða færis til að skjótast að hrygnunni og losa svil yfir hrognin. Þau flýta sér síðan til baka áður en sjógengni hængurinn tekur eftir þeim. Talsvert af hængseiðunum verða fyrir biti sem oftast dregur þau til dauða.
Með erfðatækni hefur reynst mögulegt að rekja uppruna hrogna/seiða til foreldra og þannig hefur verið hægt að finna út hlutfall þeirra hrogna sem eru frjóvguð af kynþroska hængseiðum. Rannsóknir í Skotlandi sýna að frá 30 – 50% af frjóvguðum hrognun eiga sér kynþroska hængseiði sem föður. Þessi hlutföll eru oftast í kringum 30% í Noregi og 15 – 20% í Svíþjóð. Hugsið ykkur því tvisvar um áður en þið drepið kynþroska hængseiði!!! Kv. HH

Til baka

Veiðileyfi

Hörgá
Ekkert laust eins og er.

Laxá - Hraun
Ekkert laust eins og er.

Ólafsfjarðará
Ekkert laust eins og er.

Svarfaðardalsá
Ekkert laust eins og er.